سازهای بادی

سازهای بادی

نیاز انسان ها به سازهای بادی از ابتدایی ترین نقطه شروع تاریخ!

سازهای بادی در ابتدایی ترن زمان تاریخ ظاهرشدند. درواقع  اولین سازی که انسان ها توانستند با دست خودشان بسازند، سازهای بادی بودند. زیرا انسان های نخستین به این نکته پی برده بودند که با دمیدن در شاخ حیوانات می توانند صدای بلند و کشیده تولید کنند. سپس آنها سعی کردند از مخروط های و برگ های افتاده از شاخه ی درختان کمک بگیرند. سازهای بادی از همان ابتدا، از لحاظ ساختار ساز و چگونگی تولید صدا به دو دسته تقسیم شدند. اما همچنان سازهای بادی با توجه به پیشینه ی تاریخی خود، ساخته می شود. یعنی ریشه ی دسته بندی سازهای بادی به همان زمان های اولیه ی تاریخ باز می گردد.

دو زیرمجموعه ی سازهای بادی چه سازهایی هستند؟

هم اکنون دو زیرمجموعه، مجموعه ای از سازهای بادی را تشکیل می دهند. این دو زیرمجموعه با نام های سازهای بادی برنجی و سازهای بادی چوبی شناخته می شوند. لازم است بدانید که سازهای بادی چوبی و سازهای بادی برنجی، هرکدام یک ویژگی مشترک دارند. ویژگی مشترک آنها در تولید صدا با دمیدن هوا می باشد.

تولید صدا در سازهای بادی چوبی به این گونه است که با فشار هوا برای مدتی معین صورت می گیرد. یعنی نوازنده نمی تواند برای بازه ی بیشتری صدا تولید کند. بدیهی است که زیر و بمی صدای تولیدشده توسط سازهای بادی یکسان و یک شکل نمی باشند. کیفیت صداهای تولیدشده بستگی به دو عامل از ساختار ساز بادی دارد. اندازه و قطر ساز بادی تعیین کننده ی زیر و بم صدای تولیدشده هستند. نوازنده ی سازهای بادی چوبی می دانند که اگر ساز چوبی بادی کوتاه و نازک تر باشد، صدای تولیدشده زیرتر خواهدبود. و بالعکس اگر اندازه ی ساز بادی چوبی بزرگ تر و بدنه ی آن ضخیم تر باشد، صدای تولیدشده بم تر می باشد.

نحوه ی تولید صدا در سازهای بادی چوبی چگونه است؟

سازهای بادی چوبی خود به تنهایی به سه دسته ی دیگر نقسیم می شوند. این سه دسته با نام های سازهای بادی چوبی بی زبانه یا بدون قمیش، زبانه دار ساده و دو زبانه ای خوانده می شوند. نوازنده ی سازهای بادی چوبی بی زبانه به خوبی می داند که در ساختار بدنه ی سازهای بادی چوبی، تیغه هوایی وجود دارد. تیغه های هوایی که در بدنه ی سازهای بادی چوبی قرار دارند، معمولا لوله ها و مجراهایی می باشند که توخالی هستند. هوا دراثر دمیدن نوازنده با تیغه ی هوایی نام برده شده برخورد می کند و با به ارتعاش درآمدن آنها صدا تولید می گردد. درسازهای بادی چوبی زبانه دار بخش کوچکی وجود دارد که جنس آن نی یا پلاستیک است. درحقیقت هوای دمیده شده از دهان نوازنده باعث حرکت و ارتعاش این زبانه ها یا قمیش ها می شود.

درباره قمیش بهتراست بدانید

شاید برای شما سوالی درمورد قمیش پیش آمده باشد. قمیش در موسیقی یک قطعه ای است که در ساختار بدنه ی بعضی از سازهای بادی دیده می شود. این قطعه دراصل از ساقه ی گیاه قمیش حاصل می شود. اما امروزه با مواد مصنوعی موجود در کارخانه ها می توان قمیش  یا زبانه را ساخت. قمیش نقش اصلی در سازهای بادی دارد. از قمیش بعنوان آلت اصلی تولید صدا در سازها به کار گرفته می شود.

آبوا، فلوت، کلارینت و قره نی (نوع خاصی از کلارینت) اعضای مجموعه ی سازهای بادی چوبی می باشند

اُبوا یکی از سازهای چوبی دو زبانه ای می باشد که بطور معمول در نوع خاصی از موسیقی بکار می رود. شما می توانید اُبوا را در لیست سازهای موسیقی کلاسیک غربی ببینید. اُبوا در قرون وسطا و بعد از جنگ های صلیبی ظاهر گشت. باوجود سختی بسیار در نواختن اُبوا هنوز هم نوازنده های بسیاری مشتاق هستند که این ساز بادی چوبی دو زبانه را برای نواختن انتخاب بکنند. نواختن اُبوا دشوارتر و پیچیده تر از نواختن فلوت و کلارینت می باشد.

فلوت جزء سازهای بادی چوبی بدون زبانه یا سازهای بادی چوبی بی قمیش می باشد. صدای تولیدشده در فلوت  از برخورد هوای دمیده شده با تیغه ی هوایی یا لبه دهنی ساز حاصل می گردد. جالب است بدانید که قدمت فلوت به پنجاه هزار سال پیش باز می گردد. از همین رو می توان فلوت را جزو با قدمت ترین سازهای بادی چوبی بدون قمیش درنظرگرفت. در ضمن ملاک دسته بندی امروزه ی فلوت براساس نحوه ی تولید صدای حاصل از آن می باشد. در گذشته فلوت از جنس چوب ساخته می شده است. اما امروزه فلوت ها دیگر با چوب ساخته نمی شوند. حتی در برخی از زمان ها دیده شده است که فلوت با جنس طلا ساخته شده است. همچنین فلوت به تنهایی یک نوع نیست. می توانید انوع فلوت را با نام های فلوت چینی، فلوت هندی و فلوت اوکارینا پیدا کنید.

کلارینت یکی از سازهای بادی چوبی زبانه دار است. انواع حرفه ای این ساز بادی چوبی زبانه دار از چوب سیاه آفریقا ساخته می شوند. وقتی کلارینت را می بینید، چشمان شما با یک مجرای استوانه ای و یک سوراخ استوانه ای رو به رو است. کلارینت مانند فلوت به تنهایی تقسیم بندی های خودش را دارد. اما تعداد دسته بندی های کلارینت بیشتراز فلوت می باشد. بطوری که با قراردادن انواع مختلف کلارینت، می توان خانواده ای از کلارینت را نام برد. خانواده ی بزرگ کلارینت نشان می دهند که این نوع از ساز بادی چوبی زبانه دار انعطاف استثنائی دارد.  یعنی می توانید در گروه های نظامی، کنسرت و جاز بعنوان ساز بادی چوبی، کلارینت و خانواده ی بزرگش را ببینید.

کلارینت و فلوت باهم وجه اشتراکی دارند. آن وجه اشتراک شامل نوع نوشتن نت آنها می باشد. با نت کلید سل می توان کلارینت و فلوت را بطور جداگانه نوشت. برخی از اعضای خانواده ی کلارینت ها معمول تر و رایج تر هستند. کلارینت دو، کلارینت سی بمل، کلارینت لا و کلارینت می بمبل رایج ترین نوع کلارینت ها می باشند. بزرگی خانواده ی کلارینت ها را از آنجایی می توان فهمید که به کسانی که نوازنده ی کلارینت هستند، کلارینتیست می گویند.

نوعی از کلارینت قره نی نام دارد. قره نی واژه ای است که از دل زبان و فرهنگ ترکی بیرون آمده است. در ترکی قره به معنای سیاه و نی در زبان فارسی اصیل همان معنای نی را خواهد داشت. در مطلبی دیگر سازهای ایرانی را بررسی کرده ایم. از این رو وقتی می بینید نوازنده ای با قره نی می نوازد، در ذهن خود باید معنای نی سیاه را تجسم کنید. این نوع از کلارینت می تواند نوعی از فاصله ی موسیقیایی را به نام ربع پرده تولید کند. در موسیقی ایرانی اندازه ی دقیق و معینی برای نیم ربع تعیین نشده است. اما طبق بررسی های انجام شده ربع پرده اندازه ی کوچک تری نسبت به نیم پرده دارد. اما برخی از تئوری های موجود در تاریخ برای آن مقداری معین تعیین کرده اند.

ساز بادی

صدا در سازهای بادی برنجی چگونه تولید می گردند؟

سازهای بادی برنجی ، جزء دسته ای از سازهای ارکستر سمفونیک به شمار می روند. برای پی بردن به جایگاه دقیق سازهای بادی برنجی، می توان آنها را در مجموعه ی شیپورها قرار داد. در گذشته برای ساختن شیپورها از برنج استفاده می شده است. اما امروزه از آلیاژی به نام برنج ساخته می شوند.

بدیهی است که نحوه ی تولید صدا در سازهای بادی برنجی با نحوه ی تولید صدا در سازهای بادی چوبی متفاوت می باشد. چون برهمین اساس سازهای بادی را به دو دسته تقسیم کردیم. نوازنده های سازهای بادی برنجی با ایجاد ارتعاش به درون کاسه ی دهنی توسط لب می توانند صدایی دلنواز ایجاد کنند. دراصل لوله ای که در ساختمان سازهای بادی برنجی قراردارد، باعث می شود که از حاصل ارتعاش لب نوازنده صدا حاصل می گردد. لوله ی بکاررفته در بدنه ی سازهای بادی برنجی حداقل دو بار خمیدگی دارد. شکل این لوله شبیه کاج می باشد و حالت مخروطی دارد. اما در سراسر بدنه ی سازهای بادی برنجی، شکل این لوله  یکسان نیست. در انتهای لوله می توانید حالت قیف مانند یا فنجان مانند را ببینید. جنس ساختار این خانواده از سازهای بادی بطور معمول از مس یا برنز می باشد.

آموزش گیتار

آموزش گیتار توسط بابک امینی به صورت کاملا رایگان

سُرنا، ترومپت، شیپور، کورنت، کُر (فرنچ هورن یا هورن)، فلوگل هورن (ادغام شیپور و کورنت) عضو خانواده ی سازهای بادی برنجی می باشند.

در منابع متعدد و متنوع موجود، از سُرنا بعنوان ساده ترین و ابتدایی ترین ساز بادی برنجی استفاده می شده است. از این رو کلید یا دکمه ای برای تغییر ارتفاع تعبیه نشده است. نوازنده خود باید بداند که با تغییردادن حالت فُرم لب ها می تواند نت ها را عوض کند. گفتنی است که وسعت شیپور یا بوق محدوداست. وسعت آن تنها شامل 5 پنج نوع می شود. این 5 نوع با فشار هوا و هارمونیک ها تولید می گردند. هریک از اعضای سری های هارمونیک که نامتناهی و واگرا هستند، هارمونیک گفته می شود. نوع کلیددار ساز بادی برنجی شیپور را کورنت می گویند. و نوع تکمه ای ساز شیپور، ساکسیفون نامیده می شود.

فرق بین ترومپت و ساز شیپور این است که همه ی طول مسیری که ترومپت به جز انتهای آن دارد، دارای قطر یکسانی هستند. درحای که از بخش دهانی لوله ی کورنت تا انتهای آن، لوله ی کورنت بازتر و گشادتر می شود. این تغییرات در طول لوله ی کورنت، ناگهانی نیست و یک دفعه اتفاق نمی افتد. بتدریج می توانید این تغییرات را در ساختمان کورنت ببیند. و آن را با ساختمان ترومپت مقایسه کنید. همین تفاوت در ساختمان کورنت سبب می شود تا صدای کورنت گرم تر باشد.

در سازهای بادی برنجی، برای دسترسی به صوت بم تر باید سازهایی را انتخاب کنید که دهانه ی گودتری داشته باشند. درست است که گفتیم لوله ی یک ساز بادی برنجی خمیدگی دارد، اما در آن سوراخی وجود ندارد. و نوازنده می تواند توسط دگمه هایی که زیر انگشتانش وجود دارد صدای تولیدشده را از دریچه هایی که در بخش پایینی ساز قرار گرفته اند، آزادکند. برای ایجاد یک صدای بم می توان از چهار دریچه و برای ایجاد یک صدای زیر، می توان از سه دریچه ای که در سازهای بادی برنجی تعبیه شده است، استفاده کنید. ولی این نوع از دریچه ها را نمی توان در تمامی سازهای بادی برنجی مشاهده کرد. بعضی از سازهای بادی این چنین دریچه ها را ندارند. نبود این دریچه ها در برخی از سازهای بادی برنجی باعث شده است که شکل کلی آنها با سایر سازهای بادی برنجی متفاوت باشد.

یکی از اعضای خانواده ی سازهای بادی برنجی کر نام دارد. کر را می توان با نام های هورن یا فرنچ هورن در این دسته از سازها قرارداد. تاریخچه ی ساخت هورن یا فرنچ هورن به سال 1650 میلادی باز می گردد. از این رو در کشورهایی که زبان آنها انگلیسی می باشد، واژه  ی فرنچ هورن را به کار می برند. لازم است بدانید که واژه ی کُر ریشه ای در زبان فرانسوی دارد. از همین رو مردم فرانسه و نوازنده های آن این نوع ساز را کُر می نامند. کُر که یکی از اعضای خانواده ی سازهای بادی برنجی است، لوله ی نسبتا بلندی می باشد که شکل مارپیچی دارند. البته طول لوله ها یکسان نیستند. نوازنده ها می توانند با کلیدهایی که برای کوتاه و بلند کردن طول لوله ها هستند، آنها را تغییر بدهند. برعکس سازهای برنجی، زیری و بمی صدا در سازهای بادی چوبی که به اندازه و قطر ساز ربطی ندارد. فشار هوایی که وارد دهانه ی ساز بادی برنجی می شود و کلیدهایی که برای دسترسی به دریچه ها و لوله ها تعبیه شده اند، می توانند زیری و بمی صدا را تعیین کنند. اما همه چیز به اینجا ختم نمی شود. می توانید با دست تان را روی بخش زنگ مانند ساز قرار بدهید و سپس تعیین کنید که صدای حاصل شده بم یا زیر باشد.

اگر اعضای خانواده ی شیپور و کورنت را باهم ادغام کنید، ساز بادی برنجی جدیدی به نام فلوگل هورن ساخته می شود. واژه ی فلوگل ریشه ی آلمانی دارد. این واژه در زبان آلمانی دو معنای متفاوت دارد. فلوگل در زبان آلمانی به معنای بال و جناح یک سپاه می باشد. عموم انسان ها براین باور هستند که در گذشته این نوع از شیپور با ویژگی ساز کلارینت برای فراخواندن جناح های سپاه به مکانی معین کاربرد داشته است.

ترومبون یکی دیگر از اعضای خانواده ی سازهای بادی برنجی می باشد. نام ترومبون ریشه در فرهنگ و زبان ایتالیائی دارد. در زبان ایتالیائی ترومبون به معنای ترومپت بزرگ می باشد. ترومبون در موسیقی جاز بعنوان پراهمیت ترین و موثرترین نوع آلت موسیقی به کار می رود. در شکل ظاهری ترومبون می توان لوله ی کشوئی با اندازه بزرگ ببینید. لازم است بدانید که ترومبون جزء سازهای بادی مسی برنجی می باشد.

زیرترین صدا را در خانواده ی سازهای بادی برنجی می توان به ساز بادی برنجی ترومپت نسبت داد. ظاهر ترومپت بسیار شبیه به ساز بادی برنجی کورنت دانست. در ساختمان ساز بادی برنجی لوله ای را می توان دید که انتهای آن حالت مخروطی دارد. و ابتدای لوله به دهانه ی ناقوسی شکل منتهی خواهدشد. طی تحقیقات انجام شده در تاریخجه ی ساختمان ساز بادی برنجی ترومپت،د محققان دریافتند که ابتدا این ساز به شکل مستقیم ساخته می شده است. ولی از سده ی  به بعد تصمیم ها بر این شد که ترومپت ساختار منحنی شکل داشته باشد. اکنون با در دست گرفتن ترومپت می توانید سه دکم ببیند. دکمه ی اول از آن جهت تعبیه شده است که با افزایش طول لوله، صدای حاصل بم تر گردد. با فشار دادن دکمه ی دوم صوت را نیم پرده پایین می آورید. برای دکمه ی سوم باید بگوییم که با فشار آن می توانید صوت را یک پرده ونیم پایین بیاورید.

امیدواریم که با نگارش مقاله فوق در جهت افزایش شناخت تاریخچه ی ظهور سازهای بادی و تشریح دسته بندی و اعضای زیرمجموعه ی آنها به خوبی یاری کرده باشیم.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Shopping Cart
به بالای صفحه بردن