سازهای ایرانی

سازهای ایرانی

از ماهیت موسیقی تا بوجود آمدن ساز

ماهیت موسیقی برای همه ی انسان ها اهمیت دارد. در اصل بعنوان یک فرد شنونده حق دارید بدانید که موسیقی که به گوش شما می رسد، از چه جایی نشئت گرفته است. وقتی اصواتی بعنوان موسیقی به گوش شما می رسند، اولین سوالی که برای شما پیش می آید این است که مبدا و منشا موسیقی از کجاست؟

موسیقی، مردم، زمان

جریان موسیقی در نقطه ی ابتدایی زمان را می توان دید و تا به امروز به همراه تغییرهایی، همچنان خود را سرپا نگه داشته است. زنده نگه داشتن موسیقی به نیاز انسان ها به ارتباط باز می گردد. مردم در گذشته وقتی خوشحال و مسرور بودند، به اصوات کشش و دوام می بخشیدند. البته این موضوع یک حدس، گمان و یا یک فرضیه نمی باشد. بارها و بارها این شکل گیری موسیقی توسط دانشمندان متعددی در حوزه ی موسیقی به اثبات رسیده است.

دانشمندانی مانند کارل شتومیف، استاد سابق دانشگاه برلین، مقاله هایی در این باره نوشته اند. او در این مقاله ها به نقطه ی آغازین موسیقی در تاریخ اشاره کرده است. کارل شتومیف بر این باور است که مردم برای فهمیدن و آگاهی به اصوات روی آوردند. از نظر او موسیقی امروز، ادامه ی اصواتی است که در زمان گذشته بین مردم رد و بدل می شده است.

 البته عوامل زیادی در گسترش جریان موسیقی در زمان تاثیر داشته اند. یکی از این عوامل قبایل بودند. قبایلی که پیوستگی نژاد آنها در نسل امروز هنوز به چشم می خورد. در این قبیله ها آداب و رسوم خاصی برای عبادت وجود داشته است. کاهنان معابد می توانسته اند برای آشکار کردن شوریدگی خود نسبت به معبد از ساز و موسیقی استفاده کنند و دسترسی به ساز و موسیقی تنها برای افراد خاص مثل کاهنان و جادوگران ممکن بوده است. در حقیقت دسترسی به موسیقی و ساز در گذشته برای تعداد محدودی از افراد، یک امتیاز محسوب می شده است.

تشریح پیدایش ساز موسیقی

در حقیقت ساز به ابزاری برای نواختن موسیقی گفته می شود. اما اگر بتوانید با هر وسیله ای (چه طبیعی و چه ساخته ی دست انسان) موسیقی را به اجرا در آورید، می توان آن وسیله را ساز دانست.

دسترس پذیر ترین و طبیعی ترین وسیله ای که بعنوان ساز موسیقی مورد استفاده قرار می گرفته است، سینه و حلق می باشد. اکنون هم سینه و حلق در صدر جدولِ ساز های طبیعی موسیقی ایران و جهان قرار دارند. برای ایجاد یک وزن متناسب با موسیقی می توان از ساده ترین ساز، یعنی دست های انسان کمک گرفت. به دست های خود نگاه کنید. شما می توانید با برهم زدن دست های تان، وزن نغمه ها و موسیقی ها را حفظ بکنید.

در نقاشی هایی که روی سفال های پیش از تاریخ به جا مانده است، می توانید نقش سازها را ببینید. این نقاشی ها نشان می دهند که چنگ پایه و اساس اولیه ای برای سایر ساز های زهی به شمار می رود. سازها را می توان از دو جنبه ی متفاوت بررسی و تقسیم بندی کرد. یکی از حیث جنس ساز ها و دیگری از لحاظ شکل و گونه ای صوت توسط آنها تولید می گردد. ما در این مقاله قصد داریم تا به معرفی تعدادی از سازهای اصیل ایرانی بپردازیم. با ما همراه باشید.

سازهای اصیل ایرانی

کشور ایران نسبت به تغییر و تحول موسیقی و ابزارهایی که در جهت نواختن و نوازندگی ایجاد می شده، بی تفاوت نبوده است. برخی از سازها به منطقه یا محل جغرافیایی بخصوصی تعلق دارند و در واقع محل متولد شدن این نوع از ساز ها به آنها صفت اصیل بودن را نسبت می دهد.

سازهای متعددی در لیست سازهای اصیل ایرانی قرار دارند. اکنون می خواهیم اسامی ساز های اصیل ایرانی را بر اساس حروف الفبا نام ببریم. ارغنون، باغلاما، بربط، بم تار، بیشه، تار، تنبک، تنبور، تنبیک، توتک، جلاجل، جلجل، چغانه، چنگ، چوگور، خبتر، دایره، دف، دهل، دنبره، دوتار، رباب، رود، زنگل، ستا، سورنای، سلانه، سنتور، سه رود، سه تار، شارشک، شاه نای، شمشال، شهرود، شوشک، شیپور، شیشاک، شیشم، عود، غچک، غژک، قناده، قانون، کلی، کمانچه، کمانه، کنگر، گچک، مراژ، مهری، موسیقار، موسیه، نای مشک، نایچ، نایلوس و نی.

 

سازهای بادی را بیشتر بشناسید

تار یک ساز اصیل ایرانی می باشد 

تار در لغت نامه ی دهخدا به معنای چیز بسایر دراز و باریک مثل موی و لای ابریشم و رشته می باشد. لغت تار مانند بعضی لغات، دارای چندین معنا می باشد. در دیگر تعریف تار، (موسیقی) از آلات موسیقی که دارای سیم، پرده، دسته ی دراز و کاسه معنا شده است. از لحاظ ارگانولوژی یا سازشناسی، تار جزء ساز های مضربی زهی می باشد. برای نواختن با سازهای مضربی زهی، باید روی زه یا سیم ضربه بزنید. پیانو و سنتور نمونه های دیگری از ساز های مضربی زهی می باشند. اما پیانو جزء سازهای اصیل ایرانی نمی باشد.

در ساختار ساز تار می توانید بخش هایی از قبیل پوست، شیطانک، گوشی ها، نقاره، خرک، کاسه و دگمه (اتصال سیم به بدنه) را ببینید. جنس پوست تار از بخش های نازک و ظریف پوست چهارپایان تهیه می گردد. پوست چهارپایانی مثل گوسفند و بز گزینه ی خوبی برای ساخت پوست تار می باشند. تعداد گوشی ها وابسته به تعداد سیم ها می باشد. تعداد سیم های تار 6 عدد با قطر های متفاوت است. پس 6 گوشی در یک تار وجود دارد. گوشی ها همانند کاسه ی طنینی دارای دو بخش می باشند. بخشی که پهن تر است، به هنگام کوک کردن توسط دست چپ نوازنده به سمت چپ و راست گردانده می شود و در بیرون سر پنجه قرار می گیرد. اما بخش باریک تر که در آن سیم های تار پیچیده شده است، در فضای درونی سرپنجه قرار می گیرد.

بطور معمول جنس خرک از استخوان است. خرک بوسیله ی دو پای کوچک خود روی پوست تار تعبیه می شود. خرک در قسمت رویی کاسه ی طنینی می باشد. طول و ارتفاع خرک در ساز تار کم می باشد. برای مثال یک تار بطور معمول خرکی با ارتفاع 2 و طولی 5 سانتی متر دارد. در قسمت بالایی خرک می توان حلقه هایی را دید. این حلقه ها که اندازه ی کوچکی دارند، به سیم گیری که به انتهای بدنه ی کاسه منتهی است متصل می شود. کاسه ی طنینی که از یک تکه چوب تشکیل شده در واقع دو بخش حجمی خالی می باشند که به دوقسمت تقسیم می شوند. قسمت بزرگ را کاسه و قسمت کوچک را نقاره می گویند.

دف ساز معروف و اصیل ایرانی است 

یکی از سازهای معروف و اصیل موسیقی ایرانی دف می باشد. در نگاه کلی دف شامل حلقه ای از جنس چوب می باشد. پوستی نازک روی این حلقه را پوشانده است. در دسته بندی سازها، این ساز جزء سازهای کوبه ای و ضربه ای می باشد. فرق دف با دایره این است که اندازه ی دف بزرگتر از دایره می باشد. ولی از نظر بم بودن صدا، اصوات حاصل از دف درجه ی بالاتری دارند.

اگر بخواهیم خیلی دقیق و جزئی بررسی کنیم، ساختار دف به 4 قسمت تقسیم می شود. این 4 قسمت عبارتند از کلاف اصلی، پوست، حلقه ها و گل میخ ها. کلاف اصلی دف در واقع همان بدنه ی استوانه ای شکل و کوتاه آن می باشد که توسط لایه ی نازکی از چوب احاطه شده است. اما کلاف اصلی همیشه توسط لایه ی نازک چوب پوشانده نمی شود. در بعضی از کلاف های اصلی دف ها دیده شده است که لایه ای نازک و ظریف از جنس پلاستیک روی آن کشیده شده است.

لازم است بدانید که ضخامت کلاف اصلی در همه جای آن یکسان نمی باشد. در بعضی از قسمت ها بدلیل تراشیده شدن چوب، ضخامت زیادی در کلاف وجود ندارد. بنابراین پوست توسط سریش، کلاف اصلی را می پوشاند و گل میخ ها باعث می شوند که پیوستگی اتصال بین کلاف اصلی و پوست حفظ گردد. محلی که حلقه ها در دف تعبیه می شوند، کمانه ها می باشند. کمانه ها دو گونه اند؛ کمانه ی یک کمه و دوکمه. کمانه ی یک کمه باعث می شود که ابتدا و انتهای چوب به هم متصل گردند. این کمانه این قابلیت را به دف می دهد تا با احتمال کمتری بر اثر فشار پوست منحرف و کج گردد. این نوع از کمانه با این ویژگی بخصوص، نسبت به نوع دیگر آن یعنی کمانه ی دوکمه سبک تر می باشد.

کمانه ی دوکمه در واقع از دو چوب که به هم متصل اند، تشکیل شده است. همانطور که گفتیم این کمانه نسبت به کمانه یک کمه سنگین تر می باشد. ولی در برابر فشار های وارده از پوست مقاومت بیشتری نشان می دهد.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Shopping Cart
به بالای صفحه بردن